تنها به پنجاه بهار سلام گفت.

مهدی اصلانی :

غلامحسین ساعدی؛ تبعیدِ ناتمام

برخی از اهل فن، او را پس از صادق هدایت، برجسته‌ترین چهره‌ی ادبیات داستانی ایران می‌دانند. داریوش مهرجویی بر پایه‌ی نوشته‌ی «عزاداران بیل»، فیلم «گاو» را ساخت؛ اثری که از فیلم‌های شاخص سینمای موج نو ایران شد. پس از آن، ناصر تقوایی «آرامش در حضور دیگران» و مهرجویی «دایره‌ی مینا» را بر اساس داستان «آشغال‌دونی» او به سینما بردند. از بنیان‌گذاران کانون نویسنده‌گان ایران در سال ۱۳۴۷ بود. در شب‌های شعر گوته نیز، در گشودن فضایی برای اعتراض و آزادی‌خواهی، سهم داشت. اما انقلابی که در شکل‌گیری‌ی فضای فرهنگی و اعتراضیِ پیش از آن بی‌تأثیر نبود، تاب حضور او را نیاورد. ساعدی تحمل نشد؛ ناگزیر به تبعید پرت شد. اگر می‌ماند، شاید نه برای هیچ‌چیز دیگر، که به جرم همان دلبسته‌گی‌اش به تلخ‌وشی که صوفیانِ به قدرت‌رسیده «ام‌الخبائث» می‌خواندند، هر شب باید تازیانه بر پشتش شیار می‌شد. به پاریس پرت شد؛ نه برای آن‌که زنده‌گی‌ی تازه‌ای آغاز کند، بلکه گویی برای آن‌که آرام‌آرام از زنده‌گی و از سرزمینش جدا شود. پزشک بود و با جان و تن و سازوکار آن آشنایی داشت. تلخ است که تصور کنیم مردی با آن همه شناخت از جان آدمی، در تبعید، در میان کابوس‌ها و بی‌خوابی‌ها، چنین فرسوده شود. آن‌قدر نوشید که قلب مهربان و تپنده‌اش، قلبی که هنوز نیک‌خواهی‌ی انسان را می‌جست، سرانجام در صبح‌گاهی سرد و مه‌آلود، در بیمارستان سنت آنتوان پاریس از حرکت بازایستاد و پیکرش در پرلاشز آرام گرفت. در بخشی از یادداشت‌های برجای‌مانده‌اش درباره‌ی پاریس نوشته است: «خیال می‌کنم داخل کارت‌پستال زنده‌گی می‌کنم. من در یک اتاق دو متر در دو متر در پاریس زنده‌گی می‌کنم

اندازه‌ی سلول اوین. هر وقت وارد می‌شوم احساس می‌کنم به جای پالتو اتاق پوشیده‌ام. عرق هم می‌خورم. جانماز هم آب نمی‌کشم. تمام شب‌ها را تقریباً می‌نویسم و صبح‌ها افقی می‌شوم و بعد کابوس‌های رنگی می‌بینم»

پاریس، شهری که قرار بود پناه‌گاه باشد، در تجربه‌ی ساعدی به سلولی دیگر بدل شد. این بار نه زندان‌بان و بازجو، بلکه غربت، تنهایی و کابوس‌های رنگی، دیوارهای آن را ساخته بودند. ساعدی از ایران بیرون رانده شد، اما ایران از جانش بیرون نرفت. نوشت، نوشید، کابوس دید و در غربت فرسوده شد.
تنها به پنجاه بهار سلام گفت! و چه بسیار بهارها که از او دریغ شد. دریغ کردند!

Screenshot