
آرام بختیاری :
ایمپرسیونیسم ادبی؛ زشتی کلان شهر، زیبایی طبیعت.
ایمپرسیونیست های ادبی میان سالهای 1920-1890 میلادی؛ ابتدا در فرانسه و سپس در سایر نقاط اروپا فعال بودند. آنها از پرداختن به موضوعات انتقادی اجتماعی سیاسی خودداری میکردند و از طرح مشکلات انسانها در جامعه طبقاتی بورژوایی فاصله میگرفتند. علاقه شان اغلب به نقاشی و درک و احساس مناظر طبیعی و موضوعات کلان شهرهایی مانند پاریس، و بعضی واقعیات آن بود. ادبیات ایمپرسیونیستی جریان و جنبشی بود میان مکاتب اکسپرسیونیسم و ناتورالیسم. زبان شعر آن تقلیدی بود از رنگهای یک تابلو نقاشی؛ با تاکید روی سایه-روشنی، نکات روانشناسانه، نقل و تعثیر احساسات. نمایندگان این مکتب دارای مواضع هنری، استتیک، و ایدئولوژیک، خاص خود بودند: تمایلات ضد رئالیستی، ذهن گرایی غیرقراردادی و ضد سنتی؛ گاهی هم شبه رئالیستی، و توجه به جزئیات. اینگونه آثار دارای جذابیت های لحظه ای-فوری، گذرا، سطحی، و صوری بودند، گرچه از غرق شدن در نکات و جزئیات واقعی، هم بیمی نداشتند. آنها در ادبیات، روی انعکاس تعثیرات، اختلافات شخصی و ذهنی تاکید داشتند.
نمایندگان ادبیات ایمپرسیونیستی در فرانسه عبارت بودند از: آناتول فرانس، آندره ژید، کلاودل، آنون زیو- و در آلمان، ریلکه، هوفمنتال، شنیتزلر، لیلی کرون- در فلسفه و در تئوری شناخت؛ مانند مکتب سنسوئالیسم، و نظریه تصویر شناسی، مدعی بودند که فقط تعثیر روی احساس، واقعی بشمار می آید
نقطه خروجی این مکتب، روگردانی از مکتب طبیعتگرایی بود. اساس آن در قالب ماده زدایی، روی ذهن و احساس اثر میگذاشت، درک محیط و جهان از طریق حال و هوا و احساسی گذرا، با فاصله از اعمال بیرونی و ناشناخته قهرمان داستان انجام میگرفت؛ زبان داستان ولی پرشور و شوق و ملون است. سبک شعر آن مانند نثر نوول و رمان، کوتاه، فشرده، و یادداشتی، است. پیشگامان اینگونه ادبیات در فرانسه: بودلر، ورلاین، پروست، و برادران گونگورت، بودند که روی ایمپرسیونیست های اروپا تعثیر مهمی گذاشتند. در بلژیک نماینده آن، مترلینک- در ایتالیا، آنون زیو- در انگلیس، وایلد- در دانمارک، پانگ و یاکوبسن- در نروژ، کامسون- در روسیه، چخوف- در آلمان، دهمل، داوتن دی، ریلکه جوان، وهوفمنتال- در رمان آلمانی، برادران مان، و کیسرلینگ- بودند. ایمپرسیونیست ها توجه را از صحنه استعاره و اسطوره بسوی لحظه های ظاهر زندگی مدرن، کلان شهرها، اشکال و تنوع زندگی انسان طبقه متوسط، جلب می نمودند.
از جمله موضوعات آثار ایمپرسیونیستی در ادبیات و در نقاشی، در آغاز: تنوع زندگی انسان همراه با جنجال و تفریح و سرگرمی و ابتذال، یا شرکت درمسابقات اسب سواری، قمار و شرط بندی، رفتن به سالنهای مختلط رقص و دوست یابی، حضور در ویلاها و باغ ها و بالکن ها، زندگی در محله های طبقه متوسط اهل هنر و ادبیات، دیدار از کافه ها و تئاتر و احیانن سینما، معاشرت با جنس دیگر، بود. برای ارضاء اینگونه علایق و سرگرمی ها میبایست حداقل وابسته به قشر نیمه مرفه میبود. منقدی گفته رئالیسم در آثار ایمپرسیونیستی، معلق، سطحی، صوری، و زود گذر است. آن میان طبیعت گرایی و واقعگرایی قرار دارد و همزمان بود با مکتب رئالیسم در نیمه دوم قرن 19 و کوشید تا واقعیات را بدون مقدمه و پیشداوری معرفی کند یا نشان دهد. امیل زولا سهم ایمپرسیون ها در طبیعتگرایی را مهم ولی ناکافی میدانست و میگفت واقعیت در این مکتب پایدار و مداوم نیست. نقد ادبی و تاریخ هنر میکوشند این مکتب را از طریق تابلوهای نقاشی توضیح دهند.
بعد از شکوفایی هنر نقاشی ایمپرسیونیستی در فرانسه، آن به خلاقیت های ادبی نیز منجر شد. برونت در سال 1879 گفته بود این مکتب خود بخشی از جنبه سبکی طبیعتگرایی است، و در مکتب ناتورالیسم آلمانی ادغام شده، نقد آن در آلمان موجب شد که ایمپرسیونیسم خصوصیت استتیک مستقلی را بیابد، و نتیجه اش آن شد که بتوان رقم بیشتری از شاعران را؛ بدون آنکه آنها را به مکتب طبیعتگرایی متعلق دانست، ایمپرسیونیستی نامید. یکی از شرط و شروط مشترک نویسندگان این مکتب دارا بودن سبک خاص خودشان بود. در اینگونه ادبیات نقد شعر، درام، نوول، و رمان، فاقد آنالیز لازم جامع، و قوانین علیت؛ به نفع فرم کوتاه در متن است که مناسب اثرگذاری سریع گذرا و غیرثابت است. جزئیات و عناصر واقعی، بخشی از کل متن نیستند، آنان فقط فضایی از زیبایی و دینامیک زنده موضوع اثر میباشند.
در این مکتب توضیح و توصیف متن یا تابلو نقاشی فقط بشکل ردیف نمودن لحظه های پراکنده و منفرد است. نمونه و مثال آن نشر داستانهای کوتاه و شعر در بخش فرهنگی جراید قرن 19 و قرن 20 است؛ یعنی یک پروژه و پروتکل کوتاه، غیر قابل تکرار، با تجری های لحظه ای که سنتز آن برای خواننده یا بیننده آشکار نیست. مورخین ادبیات مدرن مدعی هستند که ایمپرسیونیسم میان هدف مندی رئالیستی قرن 19 و تمایلات صوری و آبستراکت فرم در قرن 20 سرگردان بود؛ گرچه سبک و فرم ادبیات پایان قرن 19 و آغاز قرن 20 دارای یک انسجام ایمپرسیونیستی است. به این دلیل غیر ممکن بود مفهوم ایمپرسیونیسم را بشکل مفهوم ادبی آن دوره برای کل ادبیات مدرن بکار برد؛ گرچه عناصر این مکتب در تصویر ادبی انسان مهم بشمار می آمد.
ادبیات مدرن اروپا :
گرچه 2 مکتب ایمپرسیونیست و سیمبولیست متعلق به سالهای پایانی قرن 19 میلادی بودند، ولی قرن 20 را میتوان قرن ” ایسم ها ” نامید. مثلن در فرانسه مکاتب : کوبیسم، فوتوریسم، دادائیسم، اورفیسموس، رایونیسم، ساختاری، و غیره بوجود آمد. بعضی از آنان فقط در هنرهای تجسمی و در معماری خالق آثاری شدند و بعضی دیگر در ادبیات و موسیقی. فعالترین این مکاتب در ادبیات،جریان سوررئالیسم بود که از سال 1924 توسط آندره برتون پایه گذاری شد.
مکاتب مدرن ادبیات روسیه تا زمان انقلاب اکتبر عبارتند از: رمانتیک، نئورئالیست، سیمبولیست، مکتب نسل جوان، آکمتیسم، فوتوریسم، مکتب ارتجاع سیاسی، پوپولیسم، مکتب سرگرم کننده و کتب پرفروش، نوول نویسان، مارکسیسم یا رئالیسم سوسیالیستی، نئو کانت ایسم، ایمپرسیونیسم، ادبیات انقلابی نارودنیکی، ادبیات مدرن نسل نخست، و ادبیات مدرن نسل دوم.
مکاتب ادبی مدرن در امریکا شامل جریانات و مکاتب زیر بود : رنسانس هارلم، آوانگارد شعر امریکایی ساکن اروپا، ادبیات مدرن پیرامون شهر و صنعت، رمان مدرن ناشی از تجربه زبانی و کتب پرفروش، آنتی مدرن در مدرن، تحول و نقطه عطف فرهنگ، دهه سال 1930 میلادی، بعد از مدرن، درام مدرن یا ژانری با تاخیر.
مکاتب ادبی مدرن در آلمان: شعر ایمپرسیونیستی، ایمپرسیونیسم دینی، سیمبولیسم، نئورمانتیک، نئو کلاسیک، ادبیات ترجمه، تفکر انسان شناسانه، اکسپرسیونیسم، ادبیات متعهد، ادبیات کارگری، شعر مذهبی، دادائیسم، ادبیات سیاسی، جنگ و انقلاب در ادبیات، شعر طبیعت گرا، میان سنت و مدرن، استتیک گرایی، ادبیات تبعید، ادبیات در جمهوری وایمار، پست مدرن.
Impressionism








