عبدالستار دوشوکی :
کنگره آزادی ایران امروز آغاز می شود. علیرغم اینکه سخنرانی نگارنده در کنگره بهاصطلاح «آزادی ایران» بهدلیل انتقادات قبلی حذف و این موضوع نیز اطلاع داده شده بود، اکنون که در حساب کاربری خود در سایت کنگره لاگین (Login) کردم، متوجه شدم دعوت از بنده بهعنوان یک «سیاهیلشکر» همچنان باقی است.
هدف کنگره در دعوتنامه اینگونه مشخص شده است: «با رهیافتی ساختارمند و مسئولانه درباره مسائل مهم امروز ایران و مسئولیتهای مشترک در این مسیر تاریخی، و بررسی چارچوبهای عملی تصمیمگیری در شرایط عدمقطعیت.»
وقتی به برنامه دو روزه کنگره نگاه میکنیم، در ابتدا خوشامدگویی توسط حامی مالی کنگره، آقای مجید زمانی، انجام میشود که طبق اطلاعات موجود در سایت خود، در دوران جمهوری اسلامی به «میلیونر دلاری» تبدیل شده و اخیراً (سال ۲۰۲۲) از کشور خارج شده است. در سایت او آمده است که وی مدیرعامل مؤسس «بانک سرمایهگذاری کاردان» بوده که در دوران مدیریت او، داراییهای آن به حدود یک میلیارد دلار رسیده است.
در این کنگره دو روزه، تنها هشت پنل برگزار میشود که در آنها افراد بهصورت جداگانه، خواستهها و نظرات شخصی یا حزبی خود را بیان خواهند کرد. به عبارت دیگر، هیچگونه گروه کاری برای بررسی و ارائه پیشنهادات مشخص به کنگره، جهت نیل به اهداف اعلامشده (یعنی ایجاد رهیافت ساختارمند و چارچوبهای عملی تصمیمگیری) وجود ندارد. در نتیجه، کل برنامه به یک «شو-گفتگو» (Talk Show) دو روزه و منفک تکراری تقلیل یافته است. ظاهراً قرار نیست بیانیهای صادر شود—آن هم در چنین زمان حساس و بحرانی، در میانه جنگی ویرانگر که پس از تخریب گسترده کشور، اکنون نوبت به بمباران و نابودی دانشگاهها و صنایع مادر، مانند فولاد و سایر زیرساختها رسیده است؛ روندی که کشور را به «زمین سوخته» تبدیل میکند.
تا آنجا که نگارنده میداند، شرکتکنندگان از پیش آگاه بودند که به توافقی دست نخواهند یافت. بهعنوان مثال، گروههای اتنیکی تأکید داشتند که اگر واژه «تمامیت ارضی» در متن گنجانده شود، باید صراحتاً مشروط به درج مفهوم «فدرالیسم ملیتی» باشد؛ در غیر این صورت، توافقی حاصل نخواهد شد. بنابراین، پس از ۴۷ سال و دهها کنگره، نشست، شورا و تجمع، توافق بر این شده است که هر فرد صرفاً با تکرار دیدگاههای پیشین خود سخن بگوید و در نهایت نیز اینگونه القا شود که «گفتگو» صورت گرفته است. نگارنده دقیقاً سه سال پیش در یک برنامه تلویزیونی، همین نقد مشخص را نسبت به یکی از برگزارکنندگان فعلی—که به برگزاری چنین نشستهای زنجیرهای و تکراری شهرت دارد—مطرح کردهام. (از دقیقه 2:45 ببنید).
البته ناگفته نماند که بهدلیل رقابتها و حسادتهای درونی میان برخی گروههای اتنیکی، تعدادی از بازیگران نیز حذف شدهاند. برای نمونه، از احزاب بلوچ تنها چند نفر از یک حزب حضور دارند و سایر احزاب بلوچ دعوت نشدهاند. به تبع آن، دعوتنامه حزب پژاک کردستان نیز پس گرفته شد و برخی دیگر از احزاب، از جمله از آذربایجان، نیز به این کنگره دعوت نشدهاند. بههرحال، سالی که نکوست از بهارش پیداست.
سخن آخر آنکه نگارنده دیدگاه خود را درباره اینگونه «تمرینهای دموکراسی و گفتگو» سه سال پیش، در برنامهای تلویزیونی با حضور آقای شهریار آهی، بهصراحت بیان کردهام. آنچه امروز و فردا شاهد آن هستیم، تکرار هدفمند و غمانگیز تاریخ در برهه های حساس است؛ در حالیکه کمتر کسی از «سرزمین سوخته» و واقعیت بمبارانهای مستمر سخن میگوید. هیهات.
مرکز مطالعات بلوچستان – لندن
شنبه ۲۸ مارس ۲۰۲۶
